مقالات و پایان نامه ها

مفهوم توسعه انسانی در رویکرد های متفاوت-پایان نامه درباره جریان وجوه نقد

دانلود پایان نامه

مفهوم توسعه انسانی در رویکرد های متفاوت

از سال 1960 سازمان ملل متحد برنامه های مدونی را تحت عنوان برنامه های توسعه انسانی تدوین و تهیه کرد. این مفهوم در واقع واکنشی به رویکردهای اقتصادی نسبت به توسعه بود. در این رویکردها بر رشد اقتصادی و افزایش درآمد سرانه ی ملی تاکید می شد. این در حالی بود که بسیاری از کشور های دارای رشد اقتصادی و تولید ناخالص داخلی بالا، فاقد معیارهای توسعه یافتگی بودند. اما مفهوم توسعه انسانی، انسان و افزایش بهره وری قابلیت ها و استعدادهای او را محور مطالعات خود قرار داد. در همین زمینه آمارتیاسن[1] معتقد است: «برداشتی مناسب از توسعه باید از انباشت ثروت و رشد تولید ناخالص ملی و سایر متغییرهای مرتبط با درآمد بسی فراتر رود».

بسط آزادی هایی که برای انسان ارزشمند است نه تنها زندگی را غنی تر و از غل و زنجیر آزاد شده تر می سازد، بلکه هم چنین به ما اجازه می دهد اشخاص اجتماعی کاملتری باشیم که مطابق با خواست و اراده ی خودمان عمل کنیم و با دنیایی که در آن زندگی می کنیم، تعامل داشته و تاثیر گذار باشیم (آمارتیاسن، 1382). توسعه در این نگرش فرآیند بسط آزادی های انسانی است و ارزیابی توسعه باید با توجه به این ملاحظات صورت گیرد. توسعه را می توان به مثابه فرآیندی از وسعت بخشیدن به آزادی بشر به طور کل نگریست. (حبیبا و طاهری مقدم، 1388)

از سوی دیگر، دیدگاه توانمندی انسانی بر توانایی آزادی اساسی مردم در هدایت زندگی خود به سمتی که برای ارج نهادن بر آن دلیل دارند و بر گسترش انتخاب واقعی آنها تاکید دارد.

این دو دیدگاه نمی توانند به هم مرتبط نباشند، چون هر دو به نقش انسان ها و به ویژه توانایی های بالفعلی که کسب می کنند، می پردازد؛ یعنی در سرمایه انسانی تمرکز بر نقش فاعلی انسان در افزایش و بهبود امکانات تولید است؛ اما در قابلیت انسانی بر توانمندی انسان ها برای دستیابی به زندگی دلخواهشان و افزایش گزینش های واقعی آنها تاکید می شود. در رویکرد سرمایه انسانی نگاه ابزاری به انسان حاکم است در حالی که در رویکرد قابلیت انسانی، کرامت انسان هدف وغایت توسعه است.

در این رویکرد، گسترش آزادی، هم به عنوان هدف و هم به عنوان ابزار توسعه دیده شده و به بیان دیگر در این رویکرد، توسعه جوهره امکان های آزادی شناخته شده است. این آزادی ها عبارت است از: آزادی سیاسی، امکانات و تسهیلات اقتصادی، فرصت های اجتماعی و شفافیت و نظام حمایتی تضمین شده. لذا از این دیدگاه، توسعه هنگامی محقق می شود که عوامل اساسی ضد آزادی از میان برود.

با معین بودن مشخصات فردی، زمینه های اجتماع، شرایط اقتصادی و … یک فرد توانایی انجام کاری یا قرار گرفتن در موقعیتی را که برای آن ارزش قائل است، دارد. دلیل ارزش گذاری می تواند مستقیم(کارکرد مورد نظر مستقیماً زندگی او را غنا بخشد)، یا غیر مستقیم (کارکرد مورد نظر ممکن است به تولید بیشتر کمک کند یا بر قیمت بازار تاثیر گذار) باشد.

دیدگاه سرمایه انسانی را در اصل می توان به صورت بسیار گسترده ای تعریف کرد تا هر دو نوع ارزش گذاری را در برگیرد؛ اما نوعاً و بنا بر عرف اساسا بر حسب ارزش غیر مستقیم تعریف می شود؛ یعنی کیفیات انسانی که می توان آنها را به عنوان سرمایه تولید به کار گرفت (همان گونه که سرمایه فیزیکی مورد استفاده قرار می گیرد).

به این معنا، دیدگاه محدودتر رویکرد سرمایه انسانی در مقابل دیدگاه عام تر توانمندی  انسانی که هر دو دسته نتایج مستقیم و غیر مستقیم توانایی های انسانی را عامل می شود، قرار می گیرد. این دو دیدگاه ارتباط تنگاتنگی دارند؛ اما متمایز از هم هستند. دگرگونی فوق العاده ای که در سال های اخیر پدید آمده که رسمیت بیشتری به نقش سرمایه انسانی می دهد. برای شناخت اهمیت دیدگاه قابلیتی مفید است.

اگر فردی بتواند از طریق تحصیلات بهتر، بهداشت بهتر و از این قبیل توانایی تولید بیشتری در ساخت کالاها کسب کند، غیرطبیعی نیست که انتظار داشته باشیم او بتواند از طریق این وسایل به طور مستقیم هم موفقیت بیشتری داشته باشد و آزادی کسب موفقیت بیشتر داشته باشد تا زندگی خود را به سمتی که مایل است هدایت کند.

دیدگاه توانمندی تا حدودی در بر دارنده بازگشت به رویکرد یکپارچه به توسعه اقتصادی و اجتماعی است. آدام اسمیت به طور خاص از آن در آثارش دفاع می کرد. در تحلیل تعیین امکانات تولید، آدام اسمیت بر نقش آموزش و نیز تقسیم کار، فراگیری از طریق انجام کار و شکل گیری مهارت تاکید کرد.

آدام اسمیت در مباحثه با دیوید هیوم تاکید کرد که در نظر گرفتن انسان ها صرفا برحسب استفاده تولید حقیر شمردن ماهیت انسانی است. با وجود مفید بودن سرمایه انسانی، مهم است که انسان ها در چشم انداز وسیع تری ارزیابی کنیم. بعد از این که بر اهمیت گسترده مفهوم سرمایه انسانی صحه گذاشتیم، باید فراتر از این مفهوم برویم (حبیبا و طاهری مقدم، 1388).

[1]– Amartia Sen.

دانلود پایان نامه
92