مقالات و پایان نامه ها

عوامل موثر بر موفقیت عملیات صادرات

دانلود پایان نامه

عوامل موثر بر موفقیت عملیات صادرات

به منظور آشنایی با عملیات صادرات، این فرایند در دو بخش «بازاریابی، عقد قرارداد و تولید محصول» و «امور بازرگانی صادرات» در ضمیمه ی 7 تشریح شده است. پیش از آغاز هر بررسی در مورد صادرات و مشکلات آن، ضرورت دارد کلیه ی عوامل تاثیرگذار بر موفقیت یک عملیات صادراتی شناسایی گردد. برایند تاثیرگذاری این مجموعه ی عوامل، وضعیت صادرات را نشان خواهد داد. نظر به اینکه در عملیات صادرات، مقصود در خارج از مرزها تحقق یابد، لذا بیش از سایر فعالیت های اقتصادی و تجاری و حتی واردات، از عوامل مختلف متأثر می گردد (پاکدامن، 1377، ص. 149). در این بخش، به مرور دیدگاه های مختلف در خصوص معرفی و دسته بندی مشکلات صادراتی خواهیم پرداخت. در بخش بعد نیز به ارائه ی نتایج برخی از مطالعات در این زمینه می پردازیم

 

2-10-1) بررسی نظر کاتلر و آرمسترانگ

در بررسی متغیرهای موثر بر عملکرد سازمان، می توان دو متغیر کلی، تحت عنوان «متغیر درونی سازمان» و «متغیر محیطی سازمان» را مورد شناسایی قرار داد. در تحلیل متغیرهای درونی سازمان، عواملی از قبیل نیروی انسانی، تجهیزات و ماشین آلات، تسهیلات و سایر امکانات وجود دارند که هر کدام از آن ها می تواند در راستای تحقق فعالیت های سازمان، نقطه ی قوت یا ضعف محسوب گردد. در بررسی محیط سازمان نیز ملاحظه می- شود که هر سازمان در محیطی قرار گرفته که دارای عوامل و متغیرهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، نظامی، رقابت، قوانین و مقررات و غیره می باشند که هر کدام می توانند فرصت یا تهدیدی برای سازمان باشند؛ مثلا ممکن است قوانین حاکم بر جامعه به نحوی باشند که از سازمان و فعالیت های آن حمایت کند ولی از طرفی رقبایی نیز وجود داشته باشند که به طرقی موانعی در فعالیت های سازمان ایجاد نمایند (فقهی فرهمند، 1382، ص. 12) .

در همین راستا، کاتلر و آرمسترانگ، تصویر جامعی از محیط سازمان و عوامل داخلی و خارجی موثر بر عملکرد آن (به عنوان مثال عملکرد صادراتی سازمان) ترسیم کرده اند. محیط سازمان در این تصویر، متشکل از دو محیط خرد و کلان است. مقصود از محیط خرد، نیروهایی است که با سازمان تماس نزدیک داشته و در توانایی های آن در ارائه ی خدمت به مشتریان تاثیر می گذارند. محیط کلا، نیروهای اجتماعی بزرگتر هستند که بر کل محیط خرد تاثیر گذارند (کاتلر و آرمسترانگ، 1384، ص. 109). «قابلیت صادرات» نیز از توانایی های سازمان در ارائه ی خدمت به مشتریان است؛ بنابراین در تشریح موانع و مشکلات صادراتی سازمان ها، بایستی به مجموعه ی عوامل خرد و کلان محیطی تاثیر گذار بر توانایی- های شرکت توجه نمود .

مجموعه ی عوامل خرد و کلان محیطی سازمان در تصویر 3 قابل ملاحظه است :

عوامل موثر بر موفقیت عملیات صادرات

تصویر 2. عوامل محیطی موثر بر عملکرد سازمان

منبع : (کاتلر و آرمسترانگ، 1384، صص. 115-109)

 

به بیان دیگر مطابق نظر کاتلر، «کلیه ی عوامل سیستم داخلی یک سازمان» (اعم از بخش های کارکردی مختلف، سبک مدیریتی سازمان، ساختار سازمانی و …)، «محیط خرد سازمان» (عرضه کنندگان، مشتریان، رقبا، جامعه و …) و نیز «محیط کلان» (نیروهای فرهنگی، اقتصادی، فناوری و …) می توانند عملکرد صادراتی شرکت را متاثر نمایند .

راشدی اشرفی، موانع صادرات غیرنفتی موانع صادرات غیرنفتی را در یک تقسیم بندی کلی به دو بخش تقسیم می کند :

 

2-10-2) مشکلات داخلی

این مشکلات اصولا به تولید، کیفیت، قیمت، حمل و نقل داخلی و بازاریابی و بسته بندی بر می گردد. علاوه بر آن، سیاست های صادراتی و ارزی و تغییر مقررات و همچنین ضایعات ناشی از مدیریت های ناصحیح نیز بر دامنه ی آن می افزاید (راشدی اشرفی، 1386، ص. 62) .

2-10-3) مشکلات بین المللی

محدود بودن اقلام صادراتی، کشش ناپذیری کالاها، وجود رقبا، عدم استمرار صادرات، عدم انجام به موقع تعهدات، عدم شناخت فرهنگ مصرفی، ضعف تبلیغات و ناهماهنگی در عرضه ی کالا و … از مهمترین مشکلات بین المللی صادرات غیرنفتی است (راشدی اشرفی، 1386، ص. 62) .

ابزارهایی که برای حمایت از تولیدات داخلی در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه به کار می روند بسیار متنوع هستند؛ فتحی، «ابزارهای حمایت»، یا از دید کشور ثانی، «موانع تجاری» را در سه گروه موانع تعرفه ای، شبه تعرفه ای و غیر تعرفه ای تقسیم می- کند. به بیان دیگر یک صادرکننده در آن سوی مرزهای کشور مبداء، با موانعی بر سر راه ورود و عرضه ی محصول خود مواجه است، که در ادامه، به اشاره ی مختصری به هر کدام از این مقوله ها بسنده می کنیم .

2-10-4) تعرفه ها

تعرفه عبارت است از : مالیاتی که بر نقل و انتقال کالاها و خدمات از مرزهای (اقتصادی یا سیاسی) یک کشور یا منطقه وضع می شود. تعرفه ها در واقع از قدیمی ترین ابزارهای دخالت دولت ها در فعالیت های اقتصادی به حساب می آیند. این نوع از حمایت، معمولا به چند دلیل اقتصادی شکل می گیرد :

1- تعرفه های صادراتی : برای تضمین عرضه ی داخلی، یا صرفا به عنوان منبع درآمدی برای دولت وضع می گردند، این نوع از تعرفه ها جزء ویژگی های اصلی کشورهای در حال توسعه هستند .

2- تعرفه های مربوط به حمل و نقل کالاها : تعرفه هایی که از کالاهای ترانزیتی یک کشور دریافت می شوند و صرفا منبع درآمدی برای دولت می باشند .

3- تعرفه های وارداتی : رایج ترین شکل تعرفه ها می باشند که هدف از آن، حمایت از صنایع داخلی در مقابل رقبای خارجی می باشد؛ ضمن اینکه منبع درآمدی برای دولت نیز هست (به ویژه زمانی که ابزارهای مالی داخلی دولت ها ضعیف بوده، و از کارایی لازم برخوردار نباشد؛ نظیر کشور روسیه) (فتحی، 1381، ص. 9) .

2-10-5) شبه تعرفه ها

کلیه ی هزینه های اضافی و سایر مالیات های وارداتی که تحت عنوان حقوق گمرکی و سود بازرگانی نباشد را می توان به عنوان شبه تعرفه شناخت. شبه تعرفه ها در هر کشوری می توانند به انواع مختلفی تقسیم شوند؛ از جمله حق ثبت سفارش، عوارض بندری، عوارض هوایی، هزینه های سربار گمرکی، مالیات بر تسعیر ارزهای خارجی، مالیات تمبر، قیمت مجوز واردات، مالیات بر تسهیلات حمل و نقل و … . تاثیر شبه تعرفه ها همانند تعرفه ها می- باشد؛ هر چند دلایل برقراری آن ها ممکن است متفاوت از دلایل برقراری تعرفه ها باشد (فتحی، 1381، ص. 10) .

2-10-6) ابزارهای غیر تعرفه ای

کشورهای مختلف معمولا از مکانیزم های مختلفی برای محدود کردن واردات بهره می- گیرند سایر موانع تجاری که جدای از تعرفه های مورد اشاره بر تجارت خارجی وضع می- شوند، موانع غیرتعرفه ای نامیده می شوند (فتحی، 1381، ص. 13) .

انواع مختلف موانع غیرتعرفه ای را می توان در طبقه بندی های زیر جای داد :

1- سهمیه ی وارداتی : عبارت است از اعمال محدودیت مقداری بر کل واردات مجاز به یک کشور؛ به عبارت دیگر، اغلب کشورها با توجه به برآوردی که از نیاز داخلی دارند، مازاد نیاز داخلی بر عرضه ی تولیدکنندگان داخلی را به صورت سهمیه ی وارداتی تعیین می- نمایند و واردات مازاد بر سهمیه ی تعیین شده را ممنوع می سازند (فتحی، 1381، ص. 13) .

2- محدود نمودن صادرات به صورت داوطلبانه : در بعضی از مواقع دولت یک کشور واردکننده، صادرکنندگان خارجی را مجبور می کند تا به طور داوطلبانه صادرات خود را به آن کشور محدود نمایند (فتحی، 1381، ص. 14) .

3- موانع فنی تجارت : کشورها اغلب مقررات فنی خاصی را در مورد بسته بندی، شناسنامه ی محصول، برچسب زنی، کد گذاری و … اجرا می کنند (فتحی، 1381، ص. 15) .

4- موسسات تجاری دولتی : عبارت است از واحدهای دولتی که به صورت انحصاری اقدام به واردات یک کالا یا مجموعه ای از کالاها از بازارهای جهانی می نمایند. این واحدها معمولا به عنوان فروشنده ی انحصاری کالاهای وارداتی در بازار داخلی عمل می نمایند و منافع کلانی را نصیب خود می کنند (فتحی، 1381، ص. 15) .

5- سیاست های ارزی : بعضی مواقع ممکن است که پاره ای از کشورها از طریق دست کاری در نرخ ارز مربوط به واردات کالاهای خاص (مثلا محصولات کشاورزی یا کالاهای اساسی) اقدام به محدود کردن واردات آن نمایند. کاهش ارزش پول ملی موجب گران تر شدن کالاهای وارداتی و کاهش گرایش به این گونه محصولات است (فتحی، 1381، ص. 16) .

کاهش ارزش پول ملی (با هدف افزایش صادرات)، یکی از مشکلات ارزی در کشور ما بوده و امکان موفقیت ناچیزی دارد؛ چرا که میزان این موفقیت به میزان کشش عرضه و تقاضای کالای صادراتی وابسته است و با توجه به کشش ناچیز عرضه و تقاضای مواد خام و کالاهای کشاورزی و سنتی (که عمده ی محصولات صادراتی ایران را به خود اختصاص می دهد)، کاهش نرخ برابری ريال مشکل چندانی را حل نمی کند (نادری و دیگران، 1371، ص. 386) .

6- سایر موانع غیر تعرفه ای :

– ثبت، مستند کردن و رویه های گمرکی .

– عوارض و هزینه هایی غیر از عوارض گمرکی .

– حداقل قیمت وارداتی .

– ممنوعیت های وارداتی .

– بازرسی واردات .

– کارتل های وارداتی (انحصارات وارداتی غیر دولتی) .

– برنامه های مربوط به استفاده از نهادهای داخلی .

– الزامات مربوط به توازن واردات با صادرات .

– فرایند بازاریابی و قیمت گذاری .

– ابزارهای دفاعی تجارت که منطبق بر اصول WTO نباشد .

– سوبسیدها (فتحی، 1381، ص. 17) .

در تفصیل بیشتر آنچه تحت عنوان موانع صادرات در محیط داخلی، محیط خرد و محیط کلان سازمان قابل ملاحظه است، می توان موارد ذیل را بر شمرد :

2-10-7) پایین بودن ارزش افزوده ی برخی اقلام صادراتی

کشورهای جهان سوم اغلب یا صادرکننده ی محصولات کشاورزی اند، یا صادرکننده ی مواد خام طبیعی، که در هر صورت دارای ارزش افزوده ی کمتری نسبت به مصنوعات کارخانه ای است (نادری و دیگران، 1371، ص. 368) .

2-10-8) افزایش تقاضای داخلی و پایین بودن سطح تولید برخی اقلام صادراتی

افزایش تقاضای داخلی در نتیجه ی عواملی همچون افزایش قدرت خرید، رشد جمعیت، افزایش سطح آگاهی ها و انتظارات و … رخ داده است؛ و این امر موجب جذب بخشی از صادرات در بازار داخلی می گردد. نکته ی دیگری که مطرح می شود این است که با افزایش تقاضا و عدم افزایش تولید، حجم واردات رشد کرده و تفکر جایگزینی واردات (به جای تفکر توسعه ی صادرات) میان تولیدکنندگان حاکم می گردد (نادری و دیگران، 1371، ص. 370).

2-10-9) مشکلات مربوط به نیروی انسانی

هر دو بخش کارگر و مدیریت سازمان، در این قسمت قابل بررسی است. عدم توجه کافی به امر آموزش سطوح مختلف نیروی کار در سازمان ها، عدم ثبات مدیریتی، عدم توجه کافی به تحقیقات در صادرات (که بخشی از آن ناشی از کمبود تخصص در این زمینه است)، از جمله موراد قابل ذکر در این بخش می باشد که کشور ما نیز مبتلا به آن است (نادری و دیگران، 1371، ص. 375) .

2-10-10) عدم امکانات، تسهیلات و تشویق های کافی در صادرات

ابهام در برخی مفاد تشویقی، عدم کفایت امکانات و تسهیلات تخصیص یافته، عدم توجه به ارائه ی تسهیلات لازم جهت تبلیغات و بازاریابی محصولات، و همچنین اطلاع رسانی نامطلوب درخصوص بازارهای مناسب برای [عرضه ی محصول]، تامین مواد اولیه و قطعات و ماشین آلات از جمله ی این عوامل است (نادری و دیگران، 1371، ص. 379) .

2-10-11) عدم آشنایی به مقررات گمرکی

عدم توجه یا کم اطلاعی از مقررات صادراتی کشور مبداء یا کشور واردکننده می تواند خسارات زیادی را به صادرکننده وارد نماید. علت یابی این مسائل، کارشناسان را به اهمیت آموزش متوجه می سازد. در کشور ما صدرکنندگان بیشتر تخصص خود را با تجربه و تکرار حاصل می کنند. وظیفه ی دولت در این میان، ایجاد بانک اطلاعاتی منسجم، جامع و به روز برای رفع این مشکل است (نادری و دیگران، 1371، ص. 382) .

2-10-12) سیاست  های پولی و مالی و ارزی

عدم تعادل تراز پرداختی در کشورهایی نظیر ایران که متکی به درآمد نفتی اند و تلاش دولت برای کاهش این عدم تعادل، منجر به اعمال راهکار ساده ی صدور نفت بیشتر شده است، که نتیجه آن، بی توجهی به صادرات غیرنفتی است. [از سوی دیگر] به لحاظ عدم کارایی سیستم مالیاتی در کشورهای در حال توسعه، دولت ها (به منظور تامین کسری بودجه) با وضع مالیات های بی مورد، یا استفاده از سیاست های پولی و استقراض از بانک مرکزی اثر منفی بر رشد صادرات اعمال می کنند (نادری و دیگران، 1371، ص. 385) .

2-10-13) تورم، و بالا بودن هزینه ی تمام شده ی محصولات

عوامل مختلفی نظیر قیمت عوامل تولید، وضعیت تقاضا برای کالا، شرایط اقتصادی کشور از لحاظ تورم و سیاست های دولت، شرایط تورم جهانی، پدیده هایی همچون جنگ و سیل، و کانال های توزیع کالا، بر هزینه ی تمام شده ی محصول موثر اند (نادری و دیگران، 1371، ص. 390) .

علاوه بر مشکلات تورمی و رشد کندتر تولید ناخالص ملی نسبت به رشد حجم نقدینگی در کشور ما، رشد بی رویه ی واسطه های بازار نیز خود عاملی در جهت افزایش قیمت محصولات صادراتی است (نادری و دیگران، 1371، ص. 391) .

2-10-14) عدم آگاهی از بازارهای مصرف خارجی، بازاریابی و تبلیغات

در کشورهایی همچون کشور ما مشکل کمبود اطلاعات در خصوص تجارت جهانی وجود دارد. به عبارت دیگر اینکه چه بازاری متقاضی چه نوع کالایی است،یا کالایی با کیفیت مشخص و قیمت مناسب در کدام بازار وجود دارد، به خوبی مشخص نمی باشد؛ که این امر خود می تواند موجب کاهش صادرات گردد (نادری و دیگران، 1371، ص. 394). وجود دفاتر بازرگانی و سفارت خانه های فعال می توانند اقدامات موثری جهت انتقال اطلاعات منسجم و دقیق از بازارهای کشورها صورت دهند (نادری و دیگران، 1371، ص. 401) .

کسب و کار بی تبلیغات مثل نگاه کردن فردی در تاریکی است. شما می دانید که چه می- کنید، ولی هیچ کس دیگر نمی داند (کاتلر، 1385، ص. 32). در کشور ما اکثریت قریب به اتفاق مدیران بازرگانی از اصول علمی بازاریابی جدید اطلاع کاملی ندارند، یا در صورتی مکه اطلاعی داشته باشند به دلیل فزونی تقاضا بر عرضه، نیازی به استفاده از آن اصول احساس نمی کنند (نادری و دیگران، 1371، ص. 397) .

2-10-15) عدم استفاده از علامت های تجاری

نام تجاری، هر نوع برچسبی است که معنی یا ارتباط ذهنی خاصی را با خود منتقل می- کند. نام تجاری، به یک کالا یا خدمت، رنگ و حرکت می دهد. استفاده کنندگان از یک محصول، با نام تجاری، کیفیت، ویژگی های مورد انتظار، و خدماتی که می توان از کاربرد محصول کسب کرد را شناسایی می کنند (کاتلر، 1385، ص. 39). مصرف کنندگان، موقع خرید، به علامت تجاری کالای موردنظر، یا به کشور محل تولید آن کالا، توجه می نمایند. متاسفانه در ایران نه تنها از علامت های تجاری بین المللی استفاده نمی گردد، بلکه مارک های داخلی هم، هیچ گونه اقدامی جهت معرفی خود در بازارهای بین المللی نمی نمایند (دعایی، 1385، ص. 40) .

دانلود پایان نامه
92